Kısa cevap: İşçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası, nafaka alacağı dışında haczedilemez (İş Kanunu m.35). İki ayrı adi icra dosyası aynı ayda üst üste dörtte bir kesemez; sıradaki dosya, öndeki kesinti bitmeden başlayamaz (İİK m.83). Emekli aylığı, Kurum alacağı ve nafaka dışında kural olarak haczedilemez (5510 sayılı Kanun m.93). İşverenden “maaşının tamamı kesilecek” yazısı geldiyse, oran ve alacağın cinsi aynı gün kontrol edilir.

AL&KAR Hukuk ve Arabuluculuk Bürosu 2016’dan bu yana Çağlayan’da kira, icra, aile ve ceza dosyalarına bakar. Av. Alperen Karakuş. Aşağıdaki çerçeve geneldir; tebligat tarihi ve sözleşme, sonucu değiştirir. Ödeme emrine itiraz ayrı süredir: İcra takibine itiraz. Bankaya giden yazı da ayrıdır: İİK 89/1 haciz ihbarnamesi. Nafaka borcu: Nafaka ödenmezse.

Dörtte bir hem tavan hem taban mı?

İki kanun yan yana durur. İş Kanunu m.35, işçi ücretinde üst sınır koyar: aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya devredilemez. Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır. İİK m.83 ise maaş ve ücretin, borçlu ve ailesinin geçimi için icra müdürlüğünce gerekli görülen kısım ayrıldıktan sonra haczedilebileceğini, ancak haczolunacak miktarın dörtte birinden az olamayacağını söyler.

Ücretle çalışan işçide uygulamada görülen sonuç şudur: adi bir borçta bordrodan kesilen tutar, ücretin dörtte biridir. Dörtte birin üstü, nafaka istisnası yokken işçi ücretine işlemez. Dörtte birin altını da icra dairesi kendiliğinden taahhüt etmez. Geçim indiriminin ölçüsü, her dosyada aynı cetvelle çizilmez. Kesinti oranı müzekkerede dörtte birin üstündeyse ve alacak nafaka değilse, şikâyet sebebi budur.

İki dosya aynı anda kesiyorsa

İİK m.83, birden fazla haczi sıraya koyar. Öndeki haczin kesintisi bitmeden sonrakine geçilmez. İşveren her iki müzekkereye de “dörtte bir” diyerek ücretin yarısını kesiyorsa, ikinci kesinti kurala aykırıdır. Sıra, müzekkerenin işverene tebliğ tarihine göre kurulur. Hangi dosyanın önde olduğunu işveren yazısından veya UYAP’tan görmek gerekir. Tahminle “benim dosyam küçüktü, önce bitsin” denmez.

İşleyen nafaka bu sıranın dışındadır. Çocuk veya eş için hükmedilen cari nafaka, dörtte birin dolması beklenmeden ücretten kesilebilir. Birikmiş nafaka ile adi alacakların hangisinin önce geleceği, alacağın türüne ve haciz tarihlerine göre dosyada kurulur. Her birikmiş nafaka kalemi, diğer bütün borçların önüne kendiliğinden geçmez. Nafaka dosyası sandığınız yazı, aslında bir kart borcu olabilir. Alacaklı adını okumadan itiraz metni yazılmamalıdır.

Emekli aylığı aynı hesaba yatıyorsa

5510 sayılı Kanun m.93, sigortalı ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödeneklerini, Kurumun kendi alacakları ve nafaka dışında haciz dışı bırakır. Adi takipta icra müdürü, rıza olmadan emekli aylığına haciz yazısı gönderemez. Buna rağmen banka, hesaba yatan parayı ayırmadan bloke edebiliyor. Ücret, emekli aylığı ve birikim aynı hesapta duruyorsa, korunan parayı ayırmak borçluya düşer.

Borçlunun sonradan verdiği muvafakatin nereye kadar geçerli olduğu uygulamada tartışılır. Rıza hiç yokken yapılan kesinti, bu tartışmaya girmeden şikâyet konusudur. Muvafakat vermeden önce, hangi dosyaya ve hangi orana onay verdiğiniz yazılmalıdır. Genel bir “tüm maaşım kesilsin” cümlesi, dörtte bir sınırını kendiliğinden kaldırmaya yetmeyebilir.

İşveren kesmezse ne olur?

Haciz yazısı işverene tebliğ edildikten sonra kesinti yapmamak, borcu işçinin sorununda bırakmaz. İşveren, kesmesi gerekirken kesmediği tutardan icra dairesine karşı sorumlu tutulabilir (İİK m.355 ve m.356). İşçiye “sen hallet, ben kesmiyorum” demek, işvereni yazının dışına çıkarmaz. İşçiye de “kesinti yasal, itiraz edemezsin” demek doğru değildir. Oran ve emekli aylığı itirazı işçinindir.

Bu hafta yapılacaklar

1. Yazıdan icra dairesini, dosya numarasını, alacaklıyı ve kesinti oranını çıkarın.
2. Alacak nafaka mı, kart veya kredi mi, ayırın. Nafaka sanılan birçok yazı adi takiptir.
3. Aynı ay içinde ikinci bir dörtte bir kesiliyorsa iki müzekkerenin tebliğ tarihini isteyin.
4. Emekli aylığı bu hesaba yatıyorsa hesabı ayırın ve kesintinin aylığa taştığı ayları dökün.
5. Kesinti kanuna aykırıysa, işlemi öğrendiğinizden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet değerlendirilir (İİK m.16). Bu süre, ödeme emrine itiraz süresi değildir. Takip henüz kesinleşmediyse itiraz yolu ayrıca duruyor olabilir: 7 günlük itiraz.
6. Bankaya ayrıca ihbarname gittiyse onu maaş hacziyle karıştırmayın: 89/1 ihbarnamesi.

Sık sorulan sorular

Asgari ücretin tamamı kesilir mi?

İşçi ücretinde üst sınır dörtte birdir. Asgari ücret bu kuralın dışında, tamamı haczedilebilir bir kalem değildir. Nafaka alacağı ayrıdır.

İkinci icra da maaşımın dörtte birini istiyor. İkisine birden kesilir mi?

Adi borçlarda hayır. Sıradaki dosya bekler. İkisi birden kesiliyorsa şikâyet konusu oluşur.

Emekli maaşım bankada bloke oldu. Bu yasal mı?

Adi borç için, rızanız olmadan emekli aylığının haczi 5510 m.93’e aykırıdır. Hesapta başka para da varsa ayrım ispat edilir. Şikâyet, icra mahkemesindedir.

İşveren kesmezse borç benden düşer mi?

Hayır. Borç dosyada durur. Kesmeyen işveren, kesmediği miktar için icra dairesine muhatap olabilir.

Bilgilendirme: Bu metin genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya özel tavsiye, sonuç veya süre garantisi yerine geçmez. Süreler hak düşürücü olabilir. Resmî metin, tebligat tarihi ve dosyanın kendi şartları esastır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Randevu: 0532 261 66 31 — İletişim.